Stop shopping trends / slow fashion
Daily thoughts

Waarom we al die trends maar blíjven volgen (en waarom we dat niet moeten doen)

Trends en mode zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Sterker nog: trends vormen de economische motor van de mode-industrie. Vrijwel iedereen is er een beetje gevoelig voor. Want trends zijn leuk: ze vormen één groot experiment van zelfexpressie. We voelen ons zelfverzekerd als we on trend zijn en het geeft ons sociale status. Maar trends hebben ook een donkere kant. Ze kunnen een onverzadigbare honger in ons aanwakkeren om spullen te kopen die we helemaal niet nodig hebben. Ze kunnen ons erg onzeker maken (“kan dit nog? Loop ik niet voor gek?”). Ze maken grondstoffen op. Ze creëren enorme afvalbergen op de wereld en voor bedrijven een drang om nog sneller winst te maken, waar productiemedewerkers in lagelonenladen de dupe van zijn. En toch blijven veel mensen ze volgen. Ook ik merk dat ik er – ondanks mijn conscious fashion aspiraties – meer door beïnvloed word dan ik zou willen. Daarom dit betoog: een reminder aan mezelf waarom we ze helemaal niet nodig hebben.

Trend-minded zijn zit ons in het bloed:
een lesje biologie en groepsgedrag.

Hoe komt het dat we zo trend-minded zijn? Voor het antwoord hebben we even diep in onze genen te graven. Van nature hebben mensen een sterke behoefte om zich aan te sluiten bij gelijkgestemden. Dat schijnt volgens wetenschappers vooral te komen doordat onze hersenen vrij laat rijpen. Dit zorgt voor een lange periode van kwetsbaarheid in ons leven. Hierdoor zijn we geneigd om veiligheid en bescherming te zoeken bij anderen: eerst bij je moeder of verzorger, daarna bij je partner, familie, vrienden of andere sociale groepen. Als je eenmaal een groep hebt gevonden waar je je veilig in voelt, ga je natuurlijk geen keuzes maken die haaks staan op die van de groep – dan loop je tenslotte het risico om afgewezen of verstoten te worden. We volgen de groep dus, omdat het ons sociale zekerheid geeft.

Hoe onzekerder je bent,
hoe meer je de trends volgt.
(we zijn meer kuddedieren dan we willen!)

Hoe meer veiligheid je nodig hebt en hoe banger je bent voor afwijzing, hoe sneller je bent geneigd tot het volgen van anderen – en dus ook trends. Vooral adolescenten kunnen het gevoel hebben nog niet ergens bij te horen en een vaste rol te hebben gevonden. Dat maakt ze erg beïnvloedbaar voor de groep waar ze bij willen horen. Hoe ouder je wordt, hoe beter je jezelf doorgaans leert kennen. Je leert van je ‘fouten’: hoe vaker je eerlijk onder ogen ziet waar je gedrag vandaan komt, hoe bewuster je leert te kiezen of je met de kudde meeloopt of niet.

Mensen zijn doorgaans geneigd om te denken dat ze niet zo trend minded zijn; en echt wel een eigen stijl hebben. Dat komt doordat mensen zichzelf graag als sterke, onafhankelijke individuen zien (deze gedachte geeft hen kracht). Maar in de praktijk blijkt dat we onszelf enorm overschatten – we zijn veel veel beïnvloedbaarder dan we zouden willen. En dat is helemaal niet erg, de behoefte aan veiligheid zit tenslotte in ons DNA. Wél is het goed om inzicht te krijgen in je beïnvloedbaarheid (en wat je zwakke plekken zijn), zodat je het juiste midden vindt naarmate je ouder wordt.

 

danielle-izzy-7608

Wat het volgen van modetrends ons concreet oplevert
(en waarom we het dus blijven doen)

De mens heeft een natuurlijke drang om te laten zien waar hij beter in is dan anderen: een fantastisch lichaam, een enorm zangtalent, een groot empathisch vermogen of een goedgevulde kast waar anderen stikjaloers op zijn. In de moderne samenleving wordt geld als hét middel gezien om status te verwerven – en dan vooral als je het uitgeeft aan dure kleding en andere uiterlijkheden die snel in het oog springen (in een split second is een eerste oordeel over de ander al geveld, dus het loont om ons op het uiterlijk te focussen). Bovendien wekt het de indruk dat je je in kringen verkeert die succesvol zijn en dat heeft aantrekkingskracht op anderen. Trendy kleding maakt populairder. En dat is waarom mode nog steeds bestaat: we denken het nodig te hebben om geaccepteerd te worden.

Daarnaast heeft de mode directe invloed op wat we mooi vinden; de biologie noemt dit ‘de kracht van herkenning’. De mode wordt niet alleen bepaald door de extreme gadgets en kledingstukken die de toon zetten. Het wordt juist bepaald door toegankelijkere items, die in dezelfde lijn liggen. Ze worden vaak verkocht (doordat meer mensen het aandurven om ze te dragen – bij extreme stukken zijn mensen sneller bang om buiten de boot, en dus buiten de groep te vallen) en gedragen, waardoor je ze overal in het straatbeeld tegenkomt. Daardoor gaan je hersenen aan dat beeld wennen én het als positiever (want: veiliger!) beoordelen. Je vindt dingen die in de mode zijn sneller mooi; niet omdát ze in de mode zijn, maar doordat je ze zo vaak ziet. Wil je dat kledingstuk zo graag omdat het écht een toevoeging is op je leven, of geeft het je – voor je gevoel, dan – sociale veiligheid? Mindfuck!

 

0EzsygFcjB
Dat deze Old Skool Vans nu overal in het straatbeeld te zien zijn, is geen toeval. Ze zijn groot geworden doordat ze een toegankelijk trend-item zijn en doordat ‘de kracht van herkenning’ ze een gewild item heeft gemaakt, ook voor mensen die Vans voorheen helemaal niks vonden. Nu worden deze schoenen door veel mensen mooi gevonden.

Momenteel zit de modewereld
in méér-méér-méér-modus.
We hebben kritisch naar onszelf
te kijken als consumenten.

Dat het logisch is dat we de trends volgen, wil niet zeggen dat we dat ook daadwerkelijk moeten dóen. Sterker nog; het feit dát de hedendaagse consument zo trendminded is, heeft verregaande gevolgen voor zowel de planeet als onze eigen hongerigheid. Het laatste loopt namelijk de spuigaten uit. Onder andere door social media en de steeds efficiënter wordende massaproductie volgen trends elkaar steeds sneller op. Fast fashion wordt steeds ‘faster’: ten opzichte van 20 jaar geleden kopen mensen vier keer zoveel kleding en waar de winkels 20 jaar geleden nog 4 collecties per jaar produceerden, zijn dat er inmiddels 52. Grondstoffen raken uitgeput, kledingwerkers worden steeds verder uitgebuit en de bodem raakt extreem vervuild door de goedkope, vervuilende productietechnieken. Helaas zal de mode-industrie trends altijd blijven aanjagen, simpelweg omdat hun hele verdienmodel eraan opgehangen is. Verandering zal dus vanuit de overheid moeten komen, maar nog meer vanuit de consument. Als we kritisch naar onze eigen trendhonger kijken en onze behoeftes daarop aanpassen, heeft de mode-industrie wel te veranderen om in die behoefte te voorzien.

Iemand die mij op dit gebied veel inspiratie geeft, is filosoof Henry David Thoreau (1817-1862). Hij hield zich onder andere bezig met de vraag wat we minimaal nodig hebben om gelukkig te zijn (en hij was dus automatisch tegen status, macht en autoriteit). Ook over mode had Thoreau wat rake woorden te vertellen. Een inspirerend stukje tekst:

“Wanneer ik om een kledingstuk van een bijzondere vorm vraag, vertelt mijn naaister mij ernstig: ‘Zo maken ze ze nu niet’. (…) Wat heeft het voor zin om mij de maat te nemen als ze mijn karakter niet meet, maar alleen de breedte van mijn schouders, alsof die een kapstok zijn om de jas aan op te hangen? Wij vereren de Mode. Die spint en weeft en snijdt met groot gezag. De hoofdaap in Parijs zet een reispet op, en alle apen in Amerika doen het hem na. (…) Elke generatie lacht om de eerdere mode, maar volgt devoot de nieuwe. (…) De kinderlijke, primitieve voorliefde van mannen en vrouwen voor nieuwe patronen maakt dat ze almaar aan caleidoscopen schudden en erdoorheen loeren om juist die figuur te ontdekken die deze generatie vandaag de dag nodig heeft. De fabrikanten hebben geleerd dat die smaak alleen maar een gril is. Van twee dessins die alleen verschillen door een paar draadjes meer of minder van een bepaalde kleur, zal de ene grif verkocht worden en de andere op de plank blijven liggen, hoewel het vaak voorkomt dat de laatstgenoemde een paar maanden later het meest modieus wordt.” – Henry David Thoreau, in Walden.

 

danielle-izzy-7477

Hoe kunnen we trends
meer leren ontlopen?

Het is moeilijk om trends helemaal overboord te gooien of te ontwijken, en de vraag is of we ook écht zo ver hebben te gaan. Wel kan het helpen om je modekeuzes en je potentiële aankopen zo rationeel en feitelijk mogelijk te benaderen en je dus niet teveel te laten leiden door je emotie. Het is verstandig om met een need-to-have-list te werken: maak aan het begin van het seizoen een inventarisatie van welke items écht nog een toevoeging zouden zijn op je garderobe en baseer daar je zoektocht op. En als je on the spot voor een mode-item valt, maak jezelf dan bewust van de gedachte dat je keuze mogelijk eerder kuddegedrag is dan écht een uiting van je zogenaamde ‘zelfexpressie’.  En dat je mogelijk te weinig kritisch nadenkt over hoe leuk je de trend of het product werkelijk vindt. Het is gemakkelijk om anderen te volgen en zo je zekerheidspositie te versterken, maar tegelijkertijd betekent het ook dat je je gedrag waarschijnlijk weer snel aan hebt te passen als de trend weer voorbij is, of als een nieuwe trend zich aandient. Zonde, toch?

Ook is het verstandig om je figuur als basis te nemen voor je aankopen. Leer je lichaam kennen en pas daar je ‘uniform’ op aan: het helpt je om een eigen definitie aan het begrip “mooi” te geven dat minder trendgevoelig is en meer bij jou past. Bovendien zorgt het ervoor dat je je minder snel laat overhalen door ‘de kracht van herkenning’, waar ik het eerder over had. Heb je een fantastische taille, waar je graag de nadruk op legt? Sla de hippe, vierkante hobbezakjurken dan over (tenzij je jezelf daar natuurlijk al jaren fantastisch in voelt, dat staat altijd op nummer één). Ik heb weinig taille, maar wél slanke, lange benen. Vaak draag ik dan ook een wat wijder t-shirt of trui en een strakke jeans om daar de nadruk op te leggen. Het is geen múst, maar het helpt me bewuster kiezen voor kleding waar ik me ook op de langere termijn goed in voel. Als je mijn Fair Outfits bekijkt, zul je zeker een rode draad herkennen 🙂

En natúúrlijk is er ruimte voor liefde op het eerste gezicht en andere vormen van hevige fashion verliefdheid. Dat moet ook zeker kunnen! Maar een betere balans tussen functie en emotie bij het kiezen van kleding, kan helemaal geen kwaad. Zo, Sara. Hopelijk ben je weer wat gemotiveerder om nóg bewuster (mode)keuzes te maken en nog meer naar je eigen behoeftes te luisteren, in plaats van naar de trends. You can do it!

 

 

Bron: Esther Smid
Afbeeldingen: Rachel Denti, Tumblr, C-Heads.

 

9 Comments

  • Heeel goed artikel!! Ik volg zeker nog wel een beetje de trends, maar verder is mijn stijl vrij basic. Nu heb ik zelfs al best wat fair fashion items en daae ga ik zuinig op zijn 🙂 Sowieso was ik dat op al mijn kleding, maar heb al maaaanden geen fast fashion meer gekocht!

    Beantwoorden
    • Thanks, Mariëlle! Ja, ik zag het op je Instagram, wat supergoed! 🙂 Het scheelt inderdaad al als je een redelijke basic stijl hebt: je bent er minde snel op uitgekeken en het lijkt me dat je je dan ook minder laat overhalen door wat op dat specifieke moment ‘in’ is.

      Beantwoorden
  • Wat mooi verwoord! Veelal dingen die ik stiekem wel wist, maar het is fijn dat je het eens duidelijk zwart op wit hebt gezet. Het is toch nog wel lastig om je anders te gedragen dat wat je biologisch/evolutionair gezien zou doen. Net als met (gematigd) eten trouwens, haha.

    Had je al eens gewezen op Stuffocation van James Wallman? Daarin stelt hij dat reclame in het leven geroepen werd toen de eerste fabrieken iedereen van alle basisbehoeften had voorzien. Om nog meer schoenen te kunnen blijven verkopen, moesten ze ons wel wijsmaken dat we voor elke gelegenheid nieuwe nodig hebben. Dat verklaart misschien – naast experimenteren met zelfexpressie – wel waarom we met ons kuddegedrag niet allemaal steeds bij hetzelfde veilige kloffie blijven.

    Beantwoorden
    • Haha, ik had precies hetzelfde: ik wist het allemaal al wel, maar ik moet mezelf er eens in de zoveel tijd aan herinneren dat het (meestal) echt onzin is al ik weer eens gevoelig ben voor een trend en die schoenen zogenaamd móet hebben omdat de halve wereld ermee loopt. Dus ik dacht: ik zet het allemaal even op een rijtje en dan kan ik mijn eigen artikel er soms bij pakken als ik weer even een sentimental moment of weakness heb, haha (lees: binnenkort sale…) 😉 Maar nee, ken ik niet! Interessant, die gaat – naast De Verborgen Impact – op mijn to read lijstje voor de vakantie. Echt een fijne tip! En sluit heel erg aan op mijn grote filosofievriend Thoreau, die daar heel fel op was. Ook op dresscodes: “Pas op voor alle ondernemingen die eerder nieuwe kleren vereisen dan een nieuwe drager van je kleren. Als je van plan bent iets nieuws te ondernemen, probeer het dan in je oude kleren.”

      Beantwoorden
      • Mooie uitspraak is dat, ja! En heel tof hoe je jouw liefde voor mode en filosofie aan elkaar linkt. Dat voegt echt wat toe aan je blog 🙂

        Beantwoorden
  • Ik vind het heel inspirerend om te lezen hoe je mode koppelt aan menselijk gedrag/psychologische factoren! Ik denk dat we ons koopgedrag pas echt kunnen veranderen als we goed begrijpen waarom we kopen en dat we daarvoor, zoals je met dit artikel ook doet, af en toe een stapje terug moeten nemen om dit te analyseren. Ik ben het absoluut met je eens dat de mens trends volgt om zich verbonden te voelen met anderen (om ‘erbij’ te horen), al denk ik niet zozeer dat dit komt door onvolgroeide hersenen. Als neuropsycholoog denk ik eerder dat dit een basisbehoefte is die bij alle leeftijden hoort (omdat de mens een sociaal dier is) en dat de nog te voltooien structuren in het brein op jongere leeftijd hier weinig invloed op hebben.

    Overigens luisterde ik laatst naar een podcast met Adam Curtis als gast en die beargumenteerde dat het hedendaagse individualisme eigenlijk een vorm van conformisme is.. dus mensen doen mee aan trends om zich te onderscheiden en om erbij te horen tegelijk. Hij had het dan wel over het bredere aspect van onze generatie, maar ik denk dat het ook goed op modetrends van toepassing is. Interessante gedachte!

    Beantwoorden
    • Dat klinkt inderdaad heel logisch, mensen zijn inderdaad groepsmensen (overlevingsstrategie, toch?) – daar doet leeftijd inderdaad niet toe. Thanks 🙂 Het stukje over kwetsbaarheid komt overigens van Martine Delfos (biopsycholoog) vandaan, mocht je denken: “wie heeft dat nou weer bedacht?” Kan het niet zo zijn dat de relatief langere kwetsbare periode van de mens, hij éxtra aan de groep hangt tot aan zijn adolescentieperiode?

      Klinkt interessant, die podcast! Ik heb daar ook wel eens over gelezen. Het ging over het continue spanningsveld van ‘bij de groep willen horen’ vs. genoeg onderscheidend vermogen hebben om voldoende aantrekkingskracht te hebben ten opzichte van andere leden in de groep (die binnen de groep ook weer een vorm van concurrentie met elkaar hebben). Klinkt zeker alsof het ook op modetrends van toepassing is. Ik ga hem eens opzoeken, ben benieuwd! En bedankt voor je toffe reactie 🙂 Inspireert weer!

      Beantwoorden
  • Wauw wat een mooi en sterk artikel Sara! Echt prachtig verwoord en super fijn met al die onderzoeken erbij. Nu ik de duurzame kledingchallenge doe ben ik me veel meer bewust van mijn kledingkeuzes. Zo koop ik alleen iets als ik het echt nodig heb en vaak draag. En het “geluk” is dat duurzame kleding vaak niet erg trendgevoelig is, waardoor het tijdloos en draagbaar is. Toch vind ik het lastig om mijn eigen stijl te ontdekken door al die invloeden van sociale media.

    Beantwoorden
    • Dankjewel!! 🙂 Dat is inderdaad een hele goeie; ik merk het ook met de designs van duurzame kleding. Er is vaak goed over nagedacht in pasvorm, tijdloosheid, comfort en materiaalgebruik. Heel bewust. Ik herken het ook wel wat je zegt over social media, hoor. Al die prachtige wikkeljurkjes met bloemenprints waar alle Francaises, zoals mijn stijlmuze Jeanne Damas, momenteel in uit te tekenen zijn – en ik volg ze natuurlijk via social media, dus ‘de kracht van herkenning’ is op mij nogal van toepassing met die prachtdingen, haha. Het blijft lastig, ik denk dat ook maar weinig mensen écht een hele eigen stijl hebben; alles dat we doen en dragen is tenslotte een intern verwerkt samenraapsel van alle invloeden waar we dagelijks mee te maken krijgen. Ik geloof ook niet dat het erg is. Maar het scheelt al als we ons meer bewust zijn van waaróm we bepaalde keuzes maken 🙂

      Beantwoorden

Write a comment