Verslaafd aan modetrends afkicken duurzame kledingkast
Thoughts

Waarom we verslaafd zijn aan modetrends – en écht moeten afkicken

Trends en mode zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Sterker nog: trends vormen de economische motor van de mode-industrie. Vrijwel iedereen is er gevoelig voor, want on trend zijn voelt goed. We voelen ons zelfverzekerder, experimenteren met trends voelt als een spel van zelfexpressie en ze geven ons sociale status. Maar er zit ook een donkere kant aan vast: veel bezig zijn met trends wakkert een onverzadigbare honger in ons aan om spullen te kopen die we helemaal niet nodig hebben. Ze kunnen ons erg onzeker maken (“kan dit nog? Loop ik niet voor gek?”). En dat is niet het enige: door de steeds sneller veranderende trends, wordt de fast fashionindustrie steeds sneller. Het gevolg: de bodem wordt uitgeput en vervuild, de afvalbergen groeien, merken worden geldwolven en kledingwerkers worden uitgebuit omdat de productietijd enorm is verkocht. En toch blijven we met z’n allen achter de hypes aanlopen, keihard. Daarom een reminder aan onszelf: een lesje in modetrends en waarom we écht moeten afkicken.

 

Onze trendverslaving zit stiekem best diepgeworteld : een lesje biologie en groepsgedrag.

Soms heb ik het idee dat mensen tegenwoordig meer bezig zijn met trends dan ooit. Ze volgen elkaar steeds sneller op, mede door de grote invloed van social media (“I want what Kylie has!”), de wereldwijde groeiende concurrentie (“we moeten sneller vernieuwen zodat we interessant blijven”) en snellere productiemogelijkheden. Daarnaast willen we ons in deze gedigitaliseerde én geglobaliseerde wereld graag onderscheiden van anderen. Het resultaat: onze trendhonger is enorm gegroeid.

Maar eigenlijk zijn we er altijd al een beetje mee bezig geweest. De mens is tenslotte een groepsdier; we hebben van nature een sterke behoefte om ons aan te sluiten bij gelijkgestemden. Bij een groep horen geeft ons veiligheid en bescherming, perfect om te overleven! En als je eenmaal een groep hebt gevonden waar je je veilig in voelt, ga je natuurlijk geen keuzes maken die haaks staan op die van de groep – dan loop je tenslotte het risico om verstoten te worden. We volgen de groep, omdat het ons sociale zekerheid geeft. Ergens bij willen horen zit dus heel diep in ons.

In onze samenleving wekt trend- en statusgerichte kleding de indruk dat je bij een succesvolle groep hoort. En dat heeft aantrekkingskracht.

Inmiddels is er natuurlijk veel veranderd: we worden tegenwoordig oud en ook wat betreft veiligheid hebben we het niet verkeerd. En toch is de groep nog steeds belangrijk voor ons: hoe beter anderen ons zien, hoe sterker onze positie in de groep is. We vergelijken ons dan ook naar hartelust en willen beter zijn dan anderen. In de moderne samenleving wordt geld als hét middel gezien om status te verwerven, en dan vooral als je het uitgeeft aan dure kleding en andere uiterlijkheden die snel in het oog springen. We hebben ons oordeel over elkaar tenslotte al in een split second klaar, dus het loont om ons op het uiterlijk te focussen. Bovendien wekt trend- en statusgerichte kleding de indruk dat je in een succesvolle groep verkeert en dat heeft aantrekkingskracht op anderen.

 

 

 

De kracht van herkenning

Meedoen met trends heeft niet altijd met status te maken; voor de meerderheid van de mensen – en vooral de laatkomers – hebben trends ook onbewust invloed op wat we mooi vinden. De biologie noemt dit ‘de kracht van herkenning’. Hoe vaker we bepaalde items in het straatbeeld zien, hoe meer onze hersenen aan dit beeld gaan wennen. En hoe positiever we het item automatisch gaan zien, want blijkbaar is het een populaire keuze. We vinden kledingstukken die in de mode zijn sneller mooi; niet per se omdát ze in de mode zijn, maar doordat we ze zo vaak zien. Het is waardevol om je hiervan bewust te zijn. Vraag jezelf voor een aankoop af: wil je dit item zo graag omdat het écht iets toevoegt aan op je leven, of is het een groepsdrukdingetje of pure gewenning?

 

De meeste mensen denken dat ze helemaal niet zo’n trendvolger zijn en écht wel een eigen stijl hebben. Toch blijkt in de praktijk dat we vaak veel beïnvloedbaarder zijn dan we denken.

Hoe banger je bent om afgewezen te worden, hoe sneller je geneigd bent om mensen te volgen tegen wie je opkijkt. Hoewel elk mens op de één of andere manier beïnvloedbaar is (iedereen die het tegendeel zegt, liegt!), zijn trendvolgers beïnvloedbaardser dan mensen die helemaal hun eigen weg volgen. De meeste mensen – trendvolgers of niet – zijn doorgaans echter geneigd om te denken dat ze helemaal niet klakkeloos achter de trends aan lopen en écht wel een eigen stijl hebben. Dat komt doordat de mens zich van nature graag als sterk, onafhankelijk individu ziet. Die gedachte heeft ons kracht. Toch blijkt in de praktijk dat we onszelf enorm overschatten – we zijn veel beïnvloedbaarder dan we eigenlijk zouden willen. En dat is helemaal niet erg, het zit tenslotte in ons DNA. Wél is het goed om je bewust te zijn van je eigen beïnvloedbaarheid en je zwakke plekken, zodat je dit kunt toepassen op je koopgedrag.

 

 

 

Trends volgen elkaar veel te snel op en we helpen de planeet, de makers en onszelf momenteel de afgrond in. We moeten langzamer. Afkicken.

Het mag dan logisch zijn dat we trends volgen; het wil niet zeggen dat we het ook altijd maar moeten doen. Sterker nog; doordat de hedendaagse consument zo hersenloos achter trends aan het aanhollen is, heeft verregaande gevolgen voor zowel de planeet, de makers als onze eigen innerlijke rust (hier schreef ik een artikel over). Fast fashion wordt steeds ‘faster’: ten opzichte van 20 jaar geleden kopen we vier keer zoveel kleding en waar merken destijds nog 4 collecties per jaar produceerden, zijn dat er inmiddels 52. Door die bizarre productiesnelheid raken de aarde uitgeput en kledingwerkers maken oneindige overuren voor een bedrag waar ze niet eens van rond kunnen komen, onder verschrikkelijke omstandigheden.

We moeten minderen. Maar dat is wel heel moeilijk in een op hol geslagen systeem. De oplossing ligt deels in circulariteit. Als we schoner leren produceren en ons afval kunnen omvormen tot nieuwe grondstoffen, zijn we een eind. Maar ook wij moeten aan de bak, vind ik. Want zolang wij een meer-meer-meer mentaliteit blijven hebben, blijft de mode-industrie meer produceren. Als we daarentegen kritisch naar onze eigen trendhonger kijken en minder als hersenloze lemmings achter hypes aan blijven rennen, moeten merken wel veranderen.

 

 

 

Laten we kritisch naar ons eigen koopgedrag kijken en een beetje proberen af te kicken.

We hoeven heus niet helemaal afstand te doen van trends, maar laten we wat meer nadenken over hoe op los geslagen ons systeem is. Iemand die mij altijd met beide benen op de grond zet, is filosoof Henry David Thoreau (1817-1862) – minimalist en enthousiaste maatschappijcriticus. Over mode had hij een sterke mening:

“Elke generatie lacht om de eerdere mode, maar volgt devoot de nieuwe. De kinderlijke, primitieve voorliefde van mannen en vrouwen voor nieuwe patronen maakt dat ze almaar aan caleidoscopen schudden en erdoorheen loeren om juist die figuur te ontdekken die deze generatie vandaag de dag nodig heeft. De fabrikanten hebben geleerd dat die smaak alleen maar een gril is. Van twee dessins die alleen verschillen door een paar draadjes meer of minder van een bepaalde kleur, zal de ene grif verkocht worden en de andere op de plank blijven liggen, hoewel het vaak voorkomt dat de laatstgenoemde een paar maanden later het meest modieus wordt.” – Henry David Thoreau, in Walden.

We hollen maar wat achter elkaar aan, als je erover nadenkt. Waar zijn we nou eigenlijk mee bezig? In seizoen X moeten we oranje dragen, en dan weer rood. In seizoen X grote stippen, in seizoen Y kleine bloemen. Dan moeten we seventies hippiejurken dragen, dan weer kleine nineties zonnebrilletjes. Het is moeilijk om trends helemaal overboord te gooien of te ontwijken, en dat hoeft natuurlijk ook helemaal niet. Als we maar kritisch blijven nadenken en niet overal zomaar achteraan hollen.

 

Kooptips voor modeliefhebbers die niet (meer) klakkeloos willen consumeren

Wat mij enorm hielp met míjn afkickproces is dat ik met wishlists ging werken. Inventariseer aan het begin van elk seizoen welke items écht iets toevoegen aan je garderobe en probeer dat aantal te beperken tot een paar items. Wees kritisch en probeer te trendy miskopen te voorkomen. Lees in dit artikel hoe je dat kunt doen. En áls je on the spot voor een trend-item valt, houd dan even een kritische, innerlijke dialoog met jezelf: is dat item écht een uiting van je zogenaamde zelfexpressie, of koop je het omdat mensen tegen wie je opkijkt, het dragen?

Bottom line mag je natuurlijk altijd kopen wat je wilt, als je maar na blijft denken. Hopelijk heeft dit artikel je een beetje aan het denken gezet en heb je genoeg motivatie om kritisch naar jezelf te kijken!

 

 


 

Andere artikelen waarin ik tips deel om af te kicken van je koopverslaving

 

Hoe voorkom je miskopen?
Een duurzame garderobe in 6 stappen
Over Black Friday, korting en saleshopverlaving
De belangrijkste lessen van mijn No Buy Challenge

 

 


 

 

Bron: Esther Smid
Afbeeldingen: Stella McCartney AW19 campaign

 

12 Comments

  • Heeel goed artikel!! Ik volg zeker nog wel een beetje de trends, maar verder is mijn stijl vrij basic. Nu heb ik zelfs al best wat fair fashion items en daae ga ik zuinig op zijn 🙂 Sowieso was ik dat op al mijn kleding, maar heb al maaaanden geen fast fashion meer gekocht!

    Beantwoorden
    • Thanks, Mariëlle! Ja, ik zag het op je Instagram, wat supergoed! 🙂 Het scheelt inderdaad al als je een redelijke basic stijl hebt: je bent er minde snel op uitgekeken en het lijkt me dat je je dan ook minder laat overhalen door wat op dat specifieke moment ‘in’ is.

      Beantwoorden
  • Wat mooi verwoord! Veelal dingen die ik stiekem wel wist, maar het is fijn dat je het eens duidelijk zwart op wit hebt gezet. Het is toch nog wel lastig om je anders te gedragen dat wat je biologisch/evolutionair gezien zou doen. Net als met (gematigd) eten trouwens, haha.

    Had je al eens gewezen op Stuffocation van James Wallman? Daarin stelt hij dat reclame in het leven geroepen werd toen de eerste fabrieken iedereen van alle basisbehoeften had voorzien. Om nog meer schoenen te kunnen blijven verkopen, moesten ze ons wel wijsmaken dat we voor elke gelegenheid nieuwe nodig hebben. Dat verklaart misschien – naast experimenteren met zelfexpressie – wel waarom we met ons kuddegedrag niet allemaal steeds bij hetzelfde veilige kloffie blijven.

    Beantwoorden
    • Haha, ik had precies hetzelfde: ik wist het allemaal al wel, maar ik moet mezelf er eens in de zoveel tijd aan herinneren dat het (meestal) echt onzin is al ik weer eens gevoelig ben voor een trend en die schoenen zogenaamd móet hebben omdat de halve wereld ermee loopt. Dus ik dacht: ik zet het allemaal even op een rijtje en dan kan ik mijn eigen artikel er soms bij pakken als ik weer even een sentimental moment of weakness heb, haha (lees: binnenkort sale…) 😉 Maar nee, ken ik niet! Interessant, die gaat – naast De Verborgen Impact – op mijn to read lijstje voor de vakantie. Echt een fijne tip! En sluit heel erg aan op mijn grote filosofievriend Thoreau, die daar heel fel op was. Ook op dresscodes: “Pas op voor alle ondernemingen die eerder nieuwe kleren vereisen dan een nieuwe drager van je kleren. Als je van plan bent iets nieuws te ondernemen, probeer het dan in je oude kleren.”

      Beantwoorden
      • Mooie uitspraak is dat, ja! En heel tof hoe je jouw liefde voor mode en filosofie aan elkaar linkt. Dat voegt echt wat toe aan je blog 🙂

        Beantwoorden
  • Ik vind het heel inspirerend om te lezen hoe je mode koppelt aan menselijk gedrag/psychologische factoren! Ik denk dat we ons koopgedrag pas echt kunnen veranderen als we goed begrijpen waarom we kopen en dat we daarvoor, zoals je met dit artikel ook doet, af en toe een stapje terug moeten nemen om dit te analyseren. Ik ben het absoluut met je eens dat de mens trends volgt om zich verbonden te voelen met anderen (om ‘erbij’ te horen), al denk ik niet zozeer dat dit komt door onvolgroeide hersenen. Als neuropsycholoog denk ik eerder dat dit een basisbehoefte is die bij alle leeftijden hoort (omdat de mens een sociaal dier is) en dat de nog te voltooien structuren in het brein op jongere leeftijd hier weinig invloed op hebben.

    Overigens luisterde ik laatst naar een podcast met Adam Curtis als gast en die beargumenteerde dat het hedendaagse individualisme eigenlijk een vorm van conformisme is.. dus mensen doen mee aan trends om zich te onderscheiden en om erbij te horen tegelijk. Hij had het dan wel over het bredere aspect van onze generatie, maar ik denk dat het ook goed op modetrends van toepassing is. Interessante gedachte!

    Beantwoorden
    • Dat klinkt inderdaad heel logisch, mensen zijn inderdaad groepsmensen (overlevingsstrategie, toch?) – daar doet leeftijd inderdaad niet toe. Thanks 🙂 Het stukje over kwetsbaarheid komt overigens van Martine Delfos (biopsycholoog) vandaan, mocht je denken: “wie heeft dat nou weer bedacht?” Kan het niet zo zijn dat de relatief langere kwetsbare periode van de mens, hij éxtra aan de groep hangt tot aan zijn adolescentieperiode?

      Klinkt interessant, die podcast! Ik heb daar ook wel eens over gelezen. Het ging over het continue spanningsveld van ‘bij de groep willen horen’ vs. genoeg onderscheidend vermogen hebben om voldoende aantrekkingskracht te hebben ten opzichte van andere leden in de groep (die binnen de groep ook weer een vorm van concurrentie met elkaar hebben). Klinkt zeker alsof het ook op modetrends van toepassing is. Ik ga hem eens opzoeken, ben benieuwd! En bedankt voor je toffe reactie 🙂 Inspireert weer!

      Beantwoorden
  • Wauw wat een mooi en sterk artikel Sara! Echt prachtig verwoord en super fijn met al die onderzoeken erbij. Nu ik de duurzame kledingchallenge doe ben ik me veel meer bewust van mijn kledingkeuzes. Zo koop ik alleen iets als ik het echt nodig heb en vaak draag. En het “geluk” is dat duurzame kleding vaak niet erg trendgevoelig is, waardoor het tijdloos en draagbaar is. Toch vind ik het lastig om mijn eigen stijl te ontdekken door al die invloeden van sociale media.

    Beantwoorden
    • Dankjewel!! 🙂 Dat is inderdaad een hele goeie; ik merk het ook met de designs van duurzame kleding. Er is vaak goed over nagedacht in pasvorm, tijdloosheid, comfort en materiaalgebruik. Heel bewust. Ik herken het ook wel wat je zegt over social media, hoor. Al die prachtige wikkeljurkjes met bloemenprints waar alle Francaises, zoals mijn stijlmuze Jeanne Damas, momenteel in uit te tekenen zijn – en ik volg ze natuurlijk via social media, dus ‘de kracht van herkenning’ is op mij nogal van toepassing met die prachtdingen, haha. Het blijft lastig, ik denk dat ook maar weinig mensen écht een hele eigen stijl hebben; alles dat we doen en dragen is tenslotte een intern verwerkt samenraapsel van alle invloeden waar we dagelijks mee te maken krijgen. Ik geloof ook niet dat het erg is. Maar het scheelt al als we ons meer bewust zijn van waaróm we bepaalde keuzes maken 🙂

      Beantwoorden
  • Erg interessant thema. Ik denk ook dat het volgen van trends bijdraagt aan een groepsgevoel wat zelfvertrouwen geeft. Uiteindelijk willen we ergens bij horen en door bepaalde kledingkeuzes wordt dit gemakkelijk. Wel vond ik mode en trends vroeger belangrijker dan nu. Nu heb ik vooral mijn eigen ideeën over wat ik leuk vind. https://milleottanta.nl/high-by-claire-campbell/

    Beantwoorden
  • Heel goed artikel ! Ik zie dat het van 2017 is, dus mijn reactie is wellicht wat mosterd na de maaltijd. Maar ik ben altijd blij met mensen die aandacht besteden aan het meer bewustworden van ons (kudde) gedrag , en die daar stap voor stap meer van willen loskomen .

    Hoewel ik er niet meer aan toegeef, herken ik zeker de neiging om tóch soms te bezwijken voor een bepaald kledingstuk of trend. Terwijl ik inmiddels ( ik ben 52) heel goed weet wat me wel en niet goed staat , zowel qua kleuren als qua vormen , en nog veel belangrijker : wat de werkelijke kosten zijn van die continue stroom van nieuw geproduceerde kleding en schoenen .

    Ik vind het ook vaak zo frappant dat ik soms zélf op een idee denk te zijn gekomen van wat ik leuk zou vinden om eens toe te voegen aan m’n kledingkast, en dan blijkt dat het in de mode aan het komen is. Blijkbaar heb ik dan toch ergens al iets opgepikt van wat er ‘in de lucht hangt’ ( terwijl ik zelden tot nooit ga winkelen en voornamelijk thuis ben ) . Dus, ja, we zijn kuddedieren die elkaar goed in de gaten houden !

    Mijn strategie is vooral: goede kwaliteit kleding kopen in de vormen en kleuren die het best bij mijn lijf en leven passen. Daarnaast voor een groot deel tweedehands kopen ( dan kan ik me een enkele keer iets ‘anders dan anders’ veroorloven ) , en kleding waar ik op uitgekeken ben , maar waarvan de stof nog leuk en goed is ‘ombouwen ‘ tot iets anders . Van een jurkje maak ik weleens een rokje , of juist een top, , een oude wollen kabeltrui is een heel mooie stoelbekleding geworden en soms zet ik leuke mouwen van een oud bloesje of shirt aan een ánder , saai shirt.

    Beantwoorden
  • Heel interessant artikel! Nu je het zo stelt, herken ik heel vaak dat ik iets mooi vind en dan pas realiseer dat het in de mode is. Hoewel de trend van de korte fietsbroekjes echt volledig langs mij heen is gegaan – die snap ik nog steeds niet, hoe vaak ik me ook zie. Terugkijkend op mijn kwart eeuw zie ik vooral het verschil in wereld grootte. Op de middelbareschool maakte de H&M catalogus en de lokale kledingwinkel echt de dienst uit. Op een gegeven moment liep de halve school in een bepaald shirtje van die winkel. Nu is het door social media zoveel groter geworden. Mensen aan de andere kant van de wereld volgen is makkelijk en snel gebeurd. Geen wonder dat kledingmerken blij zijn met online influencers. Toch merk ik dat bewustzijn alleen hiervan nog niet per se een verandering bewerkstelligt. Kennelijk is de drang om erbij te horen toch groter dan ik denk. Maar daar kunnen de vele hierboven genoemde boeken en kijktips wellicht bij helpen!

    Beantwoorden

Write a comment